سیاه دانه
نام علمی : .Nigella sativa L
نام انگلیسی : Kalonji, Black seed
نام خانواده : Ranunculaceae
اندام مورد استفاده : دانه
سیاه دانه گیاه گل دار و بومی آسیا و نواحی مدیترانه است. از دانه ی این گیاه هزاران سال است که استفاده ی دارویی می شود.
سیاه دانه می تواند اثراتی در بدن داشته باشد که باعث تقویت سیستم ایمنی، مقابله با سرطان، جلوگیری از بارداری، کاهش التهاب و کاهش واکنش های حساسیتی با عملکردی مشابه داروهای آنتی هیستامین شود.
از سیاه دانه برای آسم، رینیت آلرژیک، دیابت، فشار خون بالا، اگزما، کاهش وزن، درد های قاعدگی و … استفاده می شود. با این حال اطلاعات کافی برای اثبات بسیاری از این کاربرد ها وجود ندارد. همچنین استفاده از سیاه دانه برای بیماری کووید ۱۹ پشتوانه ی علمی محکمی ندارد.
سیاه دانه احتمالا برای موارد زیر موثر است:
- آکنه: استفاده از ژل حاوی عصاره سیاه دانه روی پوست ممکن است به بهبود آکنه کمک کند.
- رینیت آلرژیک: خوردن روزانه روغن سیاه دانه ممکن است علائم آلرژی را در افراد مبتلا به رینیت آلرژیک بهبود بخشد.
- آسم: مصرف خوراکی سیاه دانه همراه با داروهای ضد آسم می تواند سرفه، خس خس سینه و عملکرد ریه را در برخی از بیماران آسمی بهبود بخشد.
- بیماری مزمن انسدادی ریه یا COPD: مصرف خوراکی روغن سیاهدانه به بهبود عملکرد ریه در افراد مبتلا به COPD که از داروهای استنشاقی نیز استفاده میکنند، کمک میکند.
- دیابت: به نظر می رسد مصرف روزانه پودر سیاه دانه یا روغن سیاه دانه به صورت خوراکی باعث بهبود سطح قند خون در افراد مبتلا به دیابت می شود.
- عفونت هلیکوباکتر پیلوری: مصرف پودر سیاه دانه همراه با درمان های استاندارد این بیماری میتواند به درمان این عفونت کمک کند.
- فشار خون بالا: مصرف خوراکی پودر سیاه دانه یا روغن سیاه دانه ممکن است فشار خون را در بزرگسالان سالم به مقدار کمی کاهش دهد. اما مشخص نیست که آیا در افراد مبتلا به فشار خون بالا هم همین اثر را داشته باشد.
- ناباروری در مردان: مصرف خوراکی روغن سیاه دانه تعداد اسپرم ها و سرعت حرکت آن ها را افزایش می دهد. البته مشخص نیست که این کار چقدر در افزایش شانس بارداری مؤثر است.
- درد سینه (mastalgia): به نظر می رسد استفاده موضعی از ژل حاوی روغن سیاه دانه در طول دوره قاعدگی باعث کاهش درد سینه ها می شود.
Adults (18 Years and Older)
- Black seed capsules at a dose of 40-80 mg/kg have been used daily for the treatment of allergies.
- Black seed oil has been taken by mouth and used on the skin for the treatment of allergies, arthritis, anxiety, bruises, cold symptoms, diarrhea, headache, high blood pressure, flu, muscle soreness, rheumatic disease, sinus infection, and stomach disorders.
- Black seed oil has been used on the scalp for hair loss, on the skin for the treatment of fungal infections, rubbed on the back and chest for asthma and cough, massaged on the abdomen for colic, dripped in the ear for earache, and rubbed on the forehead and surrounding facial areas for treatment of headache.
- The vapor of black seed oil has been inhaled for the treatment of acne, asthma, cough, and sinusitis.
Children (Younger than 18 Years)
- There is no proven safe or effective dose for black seed and use in children is not recommended.
- مصرف خوراکی:
سیاه دانه معمولا در غذا ها مصرف می شود. روغن سیاه دانه و پودر آن زمانی که در مقادیر بیشتر تا ۳ ماه مصرف شوند احتمالاً بی خطر هستند. اما اطلاعات کافی برای ایمنی مصرف مقادیر دارویی در بازه ی زمانی بیشتر از سه ماه در دسترس نیست.
به علاوه سیاه دانه در برخی افراد می تواند باعث ایجاد بثورات آلرژیک، ناراحتی معده، استفراغ و یبوست شود.
- مصرف پوستی:
روغن یا ژل سیاه دانه در استفاده کوتاه مدت احتمالاً بی خطر است. البته در برخی افراد می تواند باعث ایجاد بثورات آلرژیک شود.
تداخلات متوسط:
- داروهای ضد دیابت (antidiabetes drugs): سیاه دانه ممکن است سطح قند خون را کاهش دهد. در نتیجه مصرف آن همراه با داروهای ضد دیابت، ممکن است باعث کاهش بیش از حد قند خون شود.
- داروهای سرکوب کننده ی سیستم ایمنی (immunosuppressants): سیاه دانه می تواند فعالیت سیستم ایمنی را افزایش دهد. در نتیجه مصرف آن در کنار داروهای سرکوب کننده ی سیستم ایمنی، باعث کاهش اثریخشی این داروها می شود.
- داروهای ضد انعقاد/ضد پلاکت (anticoagulant/antiplatelet drugs): سیاه دانه ممکن است سرعت لخته شدن خون را کند کند. در نتیجه مصرف آن همراه با این داروها احتمال دارد خطر کبودی و خونریزی را افزایش دهد.
- داروهای ضد فشار خون (antihypertensive drugs): سیاه دانه ممکن است فشار خون را کاهش دهد. در نتیجه مصرف آن همراه با داروهای ضد فشار خون، ممکن است باعث کاهش بیش از حد فشار خون شود.
- داروهای آرام بخش (CNS depressants): سیاه دانه ممکن است باعث خواب آلودگی و کندی تنفس شود. در نتیجه مصرف آن در کنار داروهای آرام بخش ممکن است این عوارض را بدتر کند.
- سیکلوسپورین (cyclosporine): سیاه دانه ممکن است سطح سیکلوسپورین را در خون کاهش داده و اثرات آن را کمتر کند.
- داروهای مدر (diuretic drugs): سیاه دانه می تواند سطح پتاسیم را کاهش دهد. در نتیجه مصرف آن در کنار داروهای مدر ممکن است باعث کاهش شدید پتاسیم خون شود.
- آملودیپین (amlodipine): آملودیپین فشار خون را کاهش می دهد.در نتیجه مصرف آن با آملودیپین ممکن است فشار خون را بیش از حد کاهش دهد.
- داروهای سروتونرژیک (serotonergic drugs): سیاه دانه ممکن است سطح سروتونین را در مغز افزایش دهد. در نتیجه مصرف آن در کنار داروهای سروتونرژیک احتمال دارد عوارض جانبی جدی از جمله مشکلات قلبی، تشنج و استفراغ ایجاد کند.
- کلوپیدوگرل (clopidogrel): سیاهدانه می تواند سرعت لخته شدن خون را کند کند. در نتیجه مصرف آن در کنار کلوپیدوگرل ممکن است ریسک بروز کبودی و خونریزی را بیشتر کند.
- سوبسترا های سیتوکروم P450 2C9 : سیاهدانه ممکن است سرعت متابولیسم این داروها و در نتیجه اثرات و عوارض جانبی آنها را تغییر دهد.
- فنی توئین (phenytoin): فنی توئین برای کنترل برخی از انواع تشنج استفاده می شود. سیاه دانه ممکن است سطح این دارو را در خون افزایش داده و در نتیجه اثرات و عوارض جانبی فنی توئین افزایش پیدا کند.
- وارفارین (warfarin): سیاهدانه ممکن است اثرات وارفارین را افزایش داده و در نتیجه ریسک بروز کبودی و خونریزی با این دارو بیشتر شود.
سیاه دانه معمولا در غذاها مصرف می شود. اما مصرف مقادیر بیشتر در دوران بارداری به احتمال زیاد خطرناک است.
سیاه دانه می تواند باعث کند شدن یا جلوگیری از انقباض رحم شود.
اطلاعات کافی برای مصرف مقادیر دارویی در این دوران وجود ندارد.
- اختلالات انعقادی: سیاه دانه ممکن است سرعت لخته شدن خون را کند کرده و با افزایش ریسک خونریزی اختلالات انعقادی را بدتر کند.
- کودکان: مصرف خوراکی روغن سیاه دانه در کوتاه مدت و به مقدار توصیه شده بر حسب وزن، احتمالاً برای کودکان بی خطر است.
- جراحی: سیاه دانه ممکن است باعث کندی انعقاد خون، کاهش قند خون و در برخی افراد باعث القای خواب آلودگی شود. این اثرات می تواند با داروهای مورد استفاده در حین و بعد از عمل جراحی تداخل داشته و عوارض جانبی شدیدی ایجاد کند. پس حداقل دو هفته قبل از جراحی استفاده از سیاه دانه را متوقف کنید.
N.sativa seeds contain fixed oils (26% to 38%), proteins, alkaloids, saponins (melanin), and essential oil (0.4% to 2.5%). The fixed oil is mainly composed of the unsaturated fatty acids linoleic acid and oleic acid. The major component of the volatile essential oil is thymoquinone (28% to 57%). Thymoquinone, dithymoquinone (nigellone), thymohydroquinone, and thymol are considered the main active constituents. At least 4 alkaloids have been isolated: nigellicine and nigellidine (indazoles), and nigellimine and nigellimine N-oxide (isoquinolines). Other constituents include palmitic, glutamic, ascorbic, and stearic acids, arginine, methionine, lysine, glycine, leucine, and phytosterols. Crude fiber, calcium, iron, sodium, and potassium are also present. Nutritional composition of the seeds has been determined as 21% protein, 35% carbohydrate, and 36% fat. Analytical methods, including high-pressure liquid chromatography, thin-layer chromatography, and gas chromatography, have been described in detail.
کاربرد
سیاه دانه احتمالا برای موارد زیر موثر است:
- آکنه: استفاده از ژل حاوی عصاره سیاه دانه روی پوست ممکن است به بهبود آکنه کمک کند.
- رینیت آلرژیک: خوردن روزانه روغن سیاه دانه ممکن است علائم آلرژی را در افراد مبتلا به رینیت آلرژیک بهبود بخشد.
- آسم: مصرف خوراکی سیاه دانه همراه با داروهای ضد آسم می تواند سرفه، خس خس سینه و عملکرد ریه را در برخی از بیماران آسمی بهبود بخشد.
- بیماری مزمن انسدادی ریه یا COPD: مصرف خوراکی روغن سیاهدانه به بهبود عملکرد ریه در افراد مبتلا به COPD که از داروهای استنشاقی نیز استفاده میکنند، کمک میکند.
- دیابت: به نظر می رسد مصرف روزانه پودر سیاه دانه یا روغن سیاه دانه به صورت خوراکی باعث بهبود سطح قند خون در افراد مبتلا به دیابت می شود.
- عفونت هلیکوباکتر پیلوری: مصرف پودر سیاه دانه همراه با درمان های استاندارد این بیماری میتواند به درمان این عفونت کمک کند.
- فشار خون بالا: مصرف خوراکی پودر سیاه دانه یا روغن سیاه دانه ممکن است فشار خون را در بزرگسالان سالم به مقدار کمی کاهش دهد. اما مشخص نیست که آیا در افراد مبتلا به فشار خون بالا هم همین اثر را داشته باشد.
- ناباروری در مردان: مصرف خوراکی روغن سیاه دانه تعداد اسپرم ها و سرعت حرکت آن ها را افزایش می دهد. البته مشخص نیست که این کار چقدر در افزایش شانس بارداری مؤثر است.
- درد سینه (mastalgia): به نظر می رسد استفاده موضعی از ژل حاوی روغن سیاه دانه در طول دوره قاعدگی باعث کاهش درد سینه ها می شود.
دوزینگ
Adults (18 Years and Older)
- Black seed capsules at a dose of 40-80 mg/kg have been used daily for the treatment of allergies.
- Black seed oil has been taken by mouth and used on the skin for the treatment of allergies, arthritis, anxiety, bruises, cold symptoms, diarrhea, headache, high blood pressure, flu, muscle soreness, rheumatic disease, sinus infection, and stomach disorders.
- Black seed oil has been used on the scalp for hair loss, on the skin for the treatment of fungal infections, rubbed on the back and chest for asthma and cough, massaged on the abdomen for colic, dripped in the ear for earache, and rubbed on the forehead and surrounding facial areas for treatment of headache.
- The vapor of black seed oil has been inhaled for the treatment of acne, asthma, cough, and sinusitis.
Children (Younger than 18 Years)
- There is no proven safe or effective dose for black seed and use in children is not recommended.
عوارض جانبی
- مصرف خوراکی:
سیاه دانه معمولا در غذا ها مصرف می شود. روغن سیاه دانه و پودر آن زمانی که در مقادیر بیشتر تا ۳ ماه مصرف شوند احتمالاً بی خطر هستند. اما اطلاعات کافی برای ایمنی مصرف مقادیر دارویی در بازه ی زمانی بیشتر از سه ماه در دسترس نیست.
به علاوه سیاه دانه در برخی افراد می تواند باعث ایجاد بثورات آلرژیک، ناراحتی معده، استفراغ و یبوست شود.
- مصرف پوستی:
روغن یا ژل سیاه دانه در استفاده کوتاه مدت احتمالاً بی خطر است. البته در برخی افراد می تواند باعث ایجاد بثورات آلرژیک شود.
تداخلات دارویی
تداخلات متوسط:
- داروهای ضد دیابت (antidiabetes drugs): سیاه دانه ممکن است سطح قند خون را کاهش دهد. در نتیجه مصرف آن همراه با داروهای ضد دیابت، ممکن است باعث کاهش بیش از حد قند خون شود.
- داروهای سرکوب کننده ی سیستم ایمنی (immunosuppressants): سیاه دانه می تواند فعالیت سیستم ایمنی را افزایش دهد. در نتیجه مصرف آن در کنار داروهای سرکوب کننده ی سیستم ایمنی، باعث کاهش اثریخشی این داروها می شود.
- داروهای ضد انعقاد/ضد پلاکت (anticoagulant/antiplatelet drugs): سیاه دانه ممکن است سرعت لخته شدن خون را کند کند. در نتیجه مصرف آن همراه با این داروها احتمال دارد خطر کبودی و خونریزی را افزایش دهد.
- داروهای ضد فشار خون (antihypertensive drugs): سیاه دانه ممکن است فشار خون را کاهش دهد. در نتیجه مصرف آن همراه با داروهای ضد فشار خون، ممکن است باعث کاهش بیش از حد فشار خون شود.
- داروهای آرام بخش (CNS depressants): سیاه دانه ممکن است باعث خواب آلودگی و کندی تنفس شود. در نتیجه مصرف آن در کنار داروهای آرام بخش ممکن است این عوارض را بدتر کند.
- سیکلوسپورین (cyclosporine): سیاه دانه ممکن است سطح سیکلوسپورین را در خون کاهش داده و اثرات آن را کمتر کند.
- داروهای مدر (diuretic drugs): سیاه دانه می تواند سطح پتاسیم را کاهش دهد. در نتیجه مصرف آن در کنار داروهای مدر ممکن است باعث کاهش شدید پتاسیم خون شود.
- آملودیپین (amlodipine): آملودیپین فشار خون را کاهش می دهد.در نتیجه مصرف آن با آملودیپین ممکن است فشار خون را بیش از حد کاهش دهد.
- داروهای سروتونرژیک (serotonergic drugs): سیاه دانه ممکن است سطح سروتونین را در مغز افزایش دهد. در نتیجه مصرف آن در کنار داروهای سروتونرژیک احتمال دارد عوارض جانبی جدی از جمله مشکلات قلبی، تشنج و استفراغ ایجاد کند.
- کلوپیدوگرل (clopidogrel): سیاهدانه می تواند سرعت لخته شدن خون را کند کند. در نتیجه مصرف آن در کنار کلوپیدوگرل ممکن است ریسک بروز کبودی و خونریزی را بیشتر کند.
- سوبسترا های سیتوکروم P450 2C9 : سیاهدانه ممکن است سرعت متابولیسم این داروها و در نتیجه اثرات و عوارض جانبی آنها را تغییر دهد.
- فنی توئین (phenytoin): فنی توئین برای کنترل برخی از انواع تشنج استفاده می شود. سیاه دانه ممکن است سطح این دارو را در خون افزایش داده و در نتیجه اثرات و عوارض جانبی فنی توئین افزایش پیدا کند.
- وارفارین (warfarin): سیاهدانه ممکن است اثرات وارفارین را افزایش داده و در نتیجه ریسک بروز کبودی و خونریزی با این دارو بیشتر شود.
بارداری
سیاه دانه معمولا در غذاها مصرف می شود. اما مصرف مقادیر بیشتر در دوران بارداری به احتمال زیاد خطرناک است.
سیاه دانه می تواند باعث کند شدن یا جلوگیری از انقباض رحم شود.
شیردهی
اطلاعات کافی برای مصرف مقادیر دارویی در این دوران وجود ندارد.
احتیاط و منع مصرف
- اختلالات انعقادی: سیاه دانه ممکن است سرعت لخته شدن خون را کند کرده و با افزایش ریسک خونریزی اختلالات انعقادی را بدتر کند.
- کودکان: مصرف خوراکی روغن سیاه دانه در کوتاه مدت و به مقدار توصیه شده بر حسب وزن، احتمالاً برای کودکان بی خطر است.
- جراحی: سیاه دانه ممکن است باعث کندی انعقاد خون، کاهش قند خون و در برخی افراد باعث القای خواب آلودگی شود. این اثرات می تواند با داروهای مورد استفاده در حین و بعد از عمل جراحی تداخل داشته و عوارض جانبی شدیدی ایجاد کند. پس حداقل دو هفته قبل از جراحی استفاده از سیاه دانه را متوقف کنید.
مواد موثره
N.sativa seeds contain fixed oils (26% to 38%), proteins, alkaloids, saponins (melanin), and essential oil (0.4% to 2.5%). The fixed oil is mainly composed of the unsaturated fatty acids linoleic acid and oleic acid. The major component of the volatile essential oil is thymoquinone (28% to 57%). Thymoquinone, dithymoquinone (nigellone), thymohydroquinone, and thymol are considered the main active constituents. At least 4 alkaloids have been isolated: nigellicine and nigellidine (indazoles), and nigellimine and nigellimine N-oxide (isoquinolines). Other constituents include palmitic, glutamic, ascorbic, and stearic acids, arginine, methionine, lysine, glycine, leucine, and phytosterols. Crude fiber, calcium, iron, sodium, and potassium are also present. Nutritional composition of the seeds has been determined as 21% protein, 35% carbohydrate, and 36% fat. Analytical methods, including high-pressure liquid chromatography, thin-layer chromatography, and gas chromatography, have been described in detail.
چرخهٔ زندگی: گیاه علفی، یکساله
ارتفاع: ۳۰–۱۵ سانتیمتر
ساقه: افراشته، منشعب، با یا بدون کرک، گاهی دارای کرکهای چسبناک
برگها: به طول ۳–۲ سانتیمتر، ۳–۲ عدد در اطراف دمبرگ، تقسیمشده به بخشهای باریک و نخیشکل
گلها: منفرد، سفید شیری با کنارههای مایل به سبز یا آبی
گلپوش: تخممرغیشکل، اندکی ناخنکدار، متمایل به سفید
کاسبرگها: دراز، بیضیکشیده، دوکیشکل، ۱/۵–۱ سانتیمتر، رنگی، بلندتر از گلبرگها
گلبرگها: پایکدار، بدون برگهای گریبانی
بساکها: بدون نوک، تقریباً بریده
برچهها: پیوسته تا زیر منقار، همگرا، منقار برابر با طول کپسول
میوه: کپسول استوانهای، میوههای برگه بههمچسبیده، پشت میوهها زگیلدار
این گیاه در منطقهٔ مدیترانهای (شامل مصر، کرت، ترکیه، یونان، تونس و…)، هند و خاورمیانه کشت میشود. همچنین در مناطق مختلف جنوبغرب آسیا و شمال آفریقا بومی شده و بهصورت خودرو یا کشتشده یافت میشود. در ایران نیز در مناطق اراک و اصفهان رویش دارد و در سایر نواحی کشور نیز پرورش مییابد.
پودر سیاه دانه، معطر، نرم و سیاهرنگ است که به مقدار بسیار کم در آب حل میشود و آب را تیره میکند.
- الف) سلولهای اندوکارپ دانه به صورت نامنظم و شیاردار، سلولهای اندوسپرم دانه نامنظم و حاوی دانههای روغن، و سلولهای اسکلرنشیمی اپیدرم دانه به صورت نامنظم قرار دارند. در تصویر، بخشی از پارانشیمهای جنین همراه با قطرههای روغن مشاهده میشود.
- ب) بخشی از لایه پوست دانه بر روی بافت جنین نشان داده شده است.
این گیاه ممکن است با زیره سیاه اشتباه شود.
مناطق آفتابی و گرم، خاکهای خشک تا نیمهخشک، زمینهای کشاورزی و کشتزارها (گیاهی دیمی)، مناطق با خاک سبک، شنی یا خاکهای با زهکشی خوب
توصیف گیاه شناسی
چرخهٔ زندگی: گیاه علفی، یکساله
ارتفاع: ۳۰–۱۵ سانتیمتر
ساقه: افراشته، منشعب، با یا بدون کرک، گاهی دارای کرکهای چسبناک
برگها: به طول ۳–۲ سانتیمتر، ۳–۲ عدد در اطراف دمبرگ، تقسیمشده به بخشهای باریک و نخیشکل
گلها: منفرد، سفید شیری با کنارههای مایل به سبز یا آبی
گلپوش: تخممرغیشکل، اندکی ناخنکدار، متمایل به سفید
کاسبرگها: دراز، بیضیکشیده، دوکیشکل، ۱/۵–۱ سانتیمتر، رنگی، بلندتر از گلبرگها
گلبرگها: پایکدار، بدون برگهای گریبانی
بساکها: بدون نوک، تقریباً بریده
برچهها: پیوسته تا زیر منقار، همگرا، منقار برابر با طول کپسول
میوه: کپسول استوانهای، میوههای برگه بههمچسبیده، پشت میوهها زگیلدار
پراکنش جغرافیایی
این گیاه در منطقهٔ مدیترانهای (شامل مصر، کرت، ترکیه، یونان، تونس و…)، هند و خاورمیانه کشت میشود. همچنین در مناطق مختلف جنوبغرب آسیا و شمال آفریقا بومی شده و بهصورت خودرو یا کشتشده یافت میشود. در ایران نیز در مناطق اراک و اصفهان رویش دارد و در سایر نواحی کشور نیز پرورش مییابد.
مشخصات ماکروسکوپی ( خرده نگاری )
پودر سیاه دانه، معطر، نرم و سیاهرنگ است که به مقدار بسیار کم در آب حل میشود و آب را تیره میکند.
مشخصات میکروسکوپی
الف) سلولهای اندوکارپ دانه به صورت نامنظم و شیاردار، سلولهای اندوسپرم دانه نامنظم و حاوی دانههای روغن، و سلولهای اسکلرنشیمی اپیدرم دانه به صورت نامنظم قرار دارند. در تصویر، بخشی از پارانشیمهای جنین همراه با قطرههای روغن مشاهده میشود.
ب) بخشی از لایه پوست دانه بر روی بافت جنین نشان داده شده است.
گیاه جایگزین و تقلب
این گیاه ممکن است با زیره سیاه اشتباه شود.
اکولوژی
مناطق آفتابی و گرم، خاکهای خشک تا نیمهخشک، زمینهای کشاورزی و کشتزارها (گیاهی دیمی)، مناطق با خاک سبک، شنی یا خاکهای با زهکشی خوب
محصولات دارویی حاوی سیاه دانه
کلیه حقوق مادی و معنوی وب سایت و اپلیکیشن فیتانو متعلق به دانشگاه علوم پزشکی اصفهان می باشد و هر گونه کپی برداری از محتوا و طرح های این وبسایت پیگرد قانونی دارد.
پنل کاربری
ورود
دانلود اپلیکیشن



