شیر خشت
نام علمی : .Cotoneaster discolor Pojark
نام انگلیسی : Rockspray , cotoneaster
نام خانواده : Rosaceae
اندام مورد استفاده : مان
اطلاعات مبهمی در مورد این گیاه وجود دارد ولی باتوجه به یکسری تحقیقات، چند گونه cotoneaster وجود دارند که شیرخشت را از آن ها تهیه می کنند. گونه های مختلف Cotoneaster بومی مناطق معتدل آسیا، اروپا و آفریقای شمالی است.
در ایران گونه هایی از Cotoneaster در شمال کشور (جنگلهای گیلان و مازندران) و بخشی از خراسان و سمنان رویش می کند که از آن مان شیرخشت گرفته می شود. مان ها ، ملین هستند. مان شیرخشت کمیاب و گران است.
در طب سنتی به عنوان درمان یرقان نوزادی استفاده میشده است. قطره بیلی ناستر در بازار دارویی به عنوان ضد سرفه ، ملین و ضد یرقان نوزادی شناخته می شود که به عنوان ضد سرفه و ملین برای نوزادان نسبت به بقیه داروهای موجود در بازار ارجح است. در مورد اثر آن بر یرقان نوزادی نظریات متفاوتی وجود دارد.
همچنین به عنوان شیرین کننده و طعم دهنده در گز استفاده می شود و حالت خنک کننده دارد.
منابع :
شیر خشت دارای اثر ملین است. مصرف آن در برونشیت مزمن توصیه شده است. شیرخشت در دهان یک خنکی مطبوع ایجاد می نماید که از باعث رفع تشنگی می شود. همچنین ادعا شده است که شیرخشت بدن را در برابر خطر تشعشعات اتمی محافظت می کند. شیرخشت بر روی زردی نوزادان به خوبی موثر بوده و باعث کاهش بیلی روبین خون نوزادان می شود.
یک گرم شیر خشت (حاوی حداقل ۵۰۰ میلیگرم مانیتول) به صورت حل شده در مقدار کمی آب و ۳ بار در رو جهت رفع زردی نوزادان و به میزان تا ۱۰۰ گرم (بر حسب سن بیمار) به عنوان ملین مصرف می شود . ولی به طور کلی به میزان ۱۰-۱۵ گرم به عنوان ملین و ۶۰-۲۰ گرم به عنوان مسهل استفاده می شود.
هیچ عارضه جانبی خاصی با مصرف شیر خشت در بزرگسالان گزارش نشده است. در مطالعه ای که بر روی ۲۰۰ نوزاد دارای زردی (دارای هیپربیلی روبینمیا) انجام شده است، هیچ عارضه جانبی خاصی مشاهده نشد است؛ به جز بی حالی ناشی از کمبود آب در تعدادی از نوزادان که احتمالا ناشی از اسهال اسمتیک که با تغذیه شیر مادر این عارضه از بین می رفت.
اطلاعاتی وجود ندارد.
اطلاعات کافی در مورد ایمنی شیر خشت در بارداری وجود ندارد.
اطلاعات کافی در مورد ایمنی شیر خشت در شیردهی وجود ندارد.
در افراد دارای اسهال و مبتلا به کمبود الکترولیت با احتیاط مصرف شود.
شیر خشت حاوی ۸۰-۵۰ درصد مانیتول به عنوان مهمترین ماده موثره می باشد. همچنین قند های دیگر چون فروکتور، گلوکز، ساکارز، مانئو تری اوز و مانئو تترا اوز که در اثر هیدرولیز؛ گلوکز، گالاکتوز و فروکتوز تولید می کنند به میزان کم وجود دارد.
به طول کلی شیر خشت حاوی انواع قندهاست که به راحتی و به طور کامل در آب حل می شود. در بررسی شیره چند گونه شیر خشت، ترکیبات دی بنزوفوران با نام کوتونه فوران و در برگ گونه های شیر خشت نیز ترکیباتی از دسته فلاونویید ها شناسایی شده است.
کاربرد
یک گرم شیر خشت ( حاوی حداقل ۵۰۰ میلیگرم مانیتول ) به صورت حل شده در مقدار کمی آب و ۳ بار در رو جهت رفع زردی نوزادان و به میزان تا ۱۰۰ گرم ( بر حسب سن بیمار ) به عنوان ملین مصرف می شود . ولی به طور کلی به میزان ۱۰-۱۵ گرم به عنوان ملین و ۲۰-۶۰ گرم به عنوان مسهل استفاده می شود .شیر خشت دارای اثر ملین است. مصرف آن در برونشیت مزمن توصیه شده است. شیرخشت در دهان یک خنکی مطبوع ایجاد می نماید که از باعث رفع تشنگی می شود. همچنین ادعا شده است که شیرخشت بدن را در برابر خطر تشعشعات اتمی محافظت می کند. شیرخشت بر روی زردی نوزادان به خوبی موثر بوده و باعث کاهش بیلی روبین خون نوزادان می شود.
دوزینگ
یک گرم شیر خشت (حاوی حداقل ۵۰۰ میلیگرم مانیتول) به صورت حل شده در مقدار کمی آب و ۳ بار در رو جهت رفع زردی نوزادان و به میزان تا ۱۰۰ گرم (بر حسب سن بیمار) به عنوان ملین مصرف می شود . ولی به طور کلی به میزان ۱۰-۱۵ گرم به عنوان ملین و ۶۰-۲۰ گرم به عنوان مسهل استفاده می شود.
عوارض جانبی
هیچ عارضه جانبی خاصی با مصرف شیر خشت در بزرگسالان گزارش نشده است. در مطالعه ای که بر روی ۲۰۰ نوزاد دارای زردی (دارای هیپربیلی روبینمیا) انجام شده است، هیچ عارضه جانبی خاصی مشاهده نشد است؛ به جز بی حالی ناشی از کمبود آب در تعدادی از نوزادان که احتمالا ناشی از اسهال اسمتیک که با تغذیه شیر مادر این عارضه از بین می رفت.
تداخلات دارویی
اطلاعاتی وجود ندارد.
بارداری
اطلاعات کافی در مورد ایمنی شیر خشت در بارداری وجود ندارد.
شیردهی
اطلاعات کافی در مورد ایمنی شیر خشت در شیردهی وجود ندارد.
احتیاط و منع مصرف
در افراد دارای اسهال و مبتلا به کمبود الکترولیت با احتیاط مصرف شود.
مواد موثره
شیر خشت حاوی ۸۰-۵۰ درصد مانیتول به عنوان مهمترین ماده موثره می باشد. همچنین قند های دیگر چون فروکتور، گلوکز، ساکارز، مانئو تری اوز و مانئو تترا اوز که در اثر هیدرولیز؛ گلوکز، گالاکتوز و فروکتوز تولید می کنند به میزان کم وجود دارد.
به طول کلی شیر خشت حاوی انواع قندهاست که به راحتی و به طور کامل در آب حل می شود. در بررسی شیره چند گونه شیر خشت، ترکیبات دی بنزوفوران با نام کوتونه فوران و در برگ گونه های شیر خشت نیز ترکیباتی از دسته فلاونویید ها شناسایی شده است.
- چرخهٔ زندگی: درختچهای چندساله
ارتفاع: ۱ تا ۱/۵ متر
شاخهها:
– جوان: باریک، قهوهای تیره مایل به سیاه
– مسنتر: قهوهای تیره متمایل به خاکستری - برگها:
– نیمهچرمی، بیضی کشیده تا بیضیشکل
– ابعاد: ۱۸–۴ × ۱۳–۵ میلیمتر
– قاعده باریک، نوک تیز یا گرد، انتها با زائده غضروفی
– سطح فوقانی: سبز تیره، صاف، با شبکه رگبرگ مشخص
– سطح تحتانی: کرکهای نمدی–مخملی خوابیده، خاکستری
– رگبرگهای اصلی: برجسته، معمولاً سرخرنگ
– دمبرگ: کوتاه و ضخیم - گلآذین:
– متراکم، شامل ۸–۵ گل
– دمگل: کوتاه، حداکثر ۳ میلیمتر
– هیپانتیوم: ابتدا کرکدار، سپس بدون کرک
– گلها: کوچک، قطر حداکثر ۷ میلیمتر
– کاسبرگها: مثلثی، قرمز یا سبز با حاشیه قرمز
– گلبرگها: احتمالاً کوچک و نامشخص
– پرچمها: ۲۰ عدد
– خامهها: ۲ عدد - میوه:
– کروی یا واژتخممرغی، قرمز روشن
– کاسبرگها: نیمهافراشته در زمان میوه
– دانهها: ۲ عدد در هر میوه
این گونه در شمال، شمالشرق و مرکز ایران پراکنش دارد. نواحی شناختهشده رویش آن عبارتند از:
- گرگان: جنگل گلستان، آلمه
- مازندران: بین فیروزکوه و ورسک، سیاهبیشه
- اصفهان: واریان، نزدیک اردستان، خفر، کوه دنا، نطنز، کوه کرکس
- خراسان: مشهد (شیب شمالی کوه بینالود، بالای دهکده راشک، رودخانه عبدالله)
- سمنان: ۵۶ کیلومتری شاهرود به آزادشهر، شاهرود، کوه قطری، حدود ۳۵ کیلومتری سمنان در جاده دامغان
- تهران: ۱۰۳ کیلومتری شرق تهران
همچنین در ارتفاعات ۳۶۰۰ متری شاهوار کوه گرگان، نواحی بین رودبار و کتبه و در کوه بینالود، تربت جام و کوه بسک گزارش شده است.
پراکنش این گونه تا ترکستان شوروی نیز امتداد دارد.
در ایران حداقل ۱۹ گونه از جنس Cotoneaster وجود دارد که برخی از آنها مولد شیرخشت هستند. ممکن است مواد مؤثره این گونهها از نظر کمی و کیفی با یکدیگر متفاوت باشد و از اینرو در بازار دارویی ایران، امکان عرضه دیگر گونههای این جنس بهجای Cotoneaster discolor وجود دارد.
دامنههای کوهستانی، صخرهها، درهها و حاشیه جنگلهای نیمهخشک تا مرطوب، در خاکهای لومی-آهکی و سنگریزهدار با زهکشی مناسب، در ارتفاعات متوسط
توصیف گیاه شناسی
گیاه Cotoneaster discolor، گیاهی است درختچه ای به ارتفاع ۱ تا ۱/۵ متر، با شاخه های جوان باریک ، قهوه ای تیره مایل به سیاه ، رنگ شاخه های قبل آن قهوه ای تیره متمایل به خاکستری ؛ برگها نیمه چرمی ، بیضی کشیده تا بیضی ، به طول ۴ تا ۱۸ و عرض ۵ تا ۱۳ میلیمتر ؛ قاعده باریک، نوک تیز یا گرد با متقارک غضروفی کوچک ؛ سطح روی برگ سبز تیره صاف ؛ شبکه رگبرگها مشخص ، سطح زیر برگ با کرکهای مخملی – نمدی ، خوابیده خاکستری؛ رگبرگهای اصلی برجسته و معمولا سرخ رنگ ؛ دمبرگ کوتاه و ضخیم ؛ گل آذین متراکم ( دارای ۵ تا ۸ گل ) ؛ دمگل کوتاه به طول تا ۳ میلیمتر و هیپانتیوم در ابتدا دارای کرکهای انبوه است که بتدریج از بین می رود. گل کوچک به قطر تا ۷ میلیمتر ، کاسبرگها سه گوش ، قرمز رنگ یا سبز و در حاشیه قرمز، پرچم ۲۰ و خامه ۲ عدد ، میوه کروی یا واژ تخم مرغی ، قرمز روشن ، کاسبرگها در حالت میوه نیمه افراشته و دانه ۲ عدد.
پراکنش جغرافیایی
در شمال ، شمال شرق و مرکز ایران مراکز اصلی و در مناطق زیر به طور پراکنده وجود دارد:
گرگان ( جنگل گلستان ، آلمه )، مازندران ( بین فیروزکوه و ورسک ، سیاه بیشه)، اصفهان ( واریان ، نزدیک اردستان ، خفر ، کوه دنا ، نطنز ، کوه کرکس ) خراسان ( مشهد ، شیب شمالی کوه بینالود، بالای دهکده راشک رودخانه عبدالله) ، سمنان (۵۶ کیلومتری شاهرود به آزاد شهر، شاهرود، کوه قطری ، حدود ۳۵ کیلومتری سمنان در جاده دامغان) و تهران (۱۰۳ کیلومتری شرق تهران)
همچنین گزارش شده که این درختچه در شاهوار کوه گرگان در ارتفاع ۳۶۰۰ متری، بین رودبار و کتبه و در خراسان ؛ در کوه بینالود، تربت جام و کوه بسک می روید و تا ترکستان شوروی امتداد می یابد.
گیاه جایگزین و تقلب
حداقل ۱۹ گونه گیاه از جنس Cotoneaster در ایران وجود دارد که بعضی از گونه ها مولد شیرخشت و ممکن است مواد مؤثره آنها متفاوت بوده و یا حداقل مقادیر مواد مؤثره آنها متفاوت باشد.
محصولات دارویی حاوی شیر خشت
کلیه حقوق مادی و معنوی وب سایت و اپلیکیشن فیتانو متعلق به دانشگاه علوم پزشکی اصفهان می باشد و هر گونه کپی برداری از محتوا و طرح های این وبسایت پیگرد قانونی دارد.
پنل کاربری
ورود
دانلود اپلیکیشن
