خارخاسک
نام علمی : .Tribulus terrestris L
نام انگلیسی : Tribulus
نام خانواده : Zygophylaceae
اندام مورد استفاده : اندام هوایی و ریشه
خارخاسک گیاهی است که میوه هایی با روکش پر از تیغ دارد. در فرهنگ های مختلف این گیاه به عنوان یک گیاه تقویت کننده جنسی شناخته می شود.
خارخاسک حاوی موادی است که می تواند سطح بعضی هورمون ها را بالا ببرد. البته به نظر نمی رسد که سطح هورمون مردانه یا تستوسترون بالا رود. اسم دیگر گیاه خارخاسک، puncture vine هم می باشد؛ چرا که زوائد تیز آن می توانند چرخ دوچرخه ها را سوراخ کنند.
از این گیاه برای درمان اختلالات جنسی، ناباروری، درد قفسه سینه، بزرگی پروستات و … استفاده می شود. با این حال برای اثبات بسیاری از این کاربرد ها اطلاعات کافی وجود ندارد.
خارخاسک احتمالا برای موارد زیر موثر می باشد:
مشکلات جنسی که مانع از رضایت در طول فعالیت جنسی می شود: مصرف خوراکی خارخاسک می تواند تجربه جنسی را در زنانی که اختلال عملکرد جنسی یا میل جنسی پایین دارند، بهبود بخشد. همچنین مصرف خوراکی خارخاسک می تواند رضایت جنسی را در مردان با میل جنسی کم بهبود بخشد.
خارخاسک احتمالاً برای مورد زیر موثر نمی باشد:
عملکرد ورزشی: به نظر نمی رسد مصرف خوراکی خارخاسک به تنهایی یا با سایر گیاهان و مکمل ها، ترکیب بدن یا عملکرد ورزشی را در ورزشکاران افزایش دهد.
Adults (18 Years and Older)
۸۵ to 250 mg of 40% furostanol saponins extract in three divided doses with meals has been used. For exercise performance enhancement, 3.21 mg/kg of tribulus for eight weeks has been used.
Children (Younger than 18 Years)
There is insufficient evidence to recommend a dose for tribulus in children.
- مصرف خوراکی:
هنگامی که خارخاسک در دوزهای ۱۵۰۰-۷۵۰ میلی گرم روزانه تا ۹۰ روز مصرف شود، احتمالاً برای اکثر افراد بی خطر است. عوارض جانبی معمولاً خفیف و غیر معمول هستند، اما ممکن است شامل درد معده، گرفتگی عضلات و اسهال باشند. اطلاعات قابل اعتماد کافی در دسترس نیست تا بدانیم آیا خارخاسک برای بیش از ۹۰ روز بی خطر است یا نه.
تداخلات متوسط:
- لیتیوم: مصرف خارخاسک ممکن است میزان دفع لیتیوم از بدن را کاهش دهد. این امر می تواند میزان لیتیوم را در بدن افزایش دهد و منجر به عوارض جانبی جدی شود.
- داروهای ضد دیابت: خارخاسک ممکن است سطح قند خون را کاهش دهد. مصرف خارخاسک همراه با داروهای دیابت ممکن است باعث کاهش بیش از حد قند خون شود.
- داروهای ضد فشار خون: خارخاسک ممکن است فشار خون را کاهش دهد. مصرف خارخاسک همراه با داروهایی ضد فشارخون، ممکن است باعث کاهش بیش از حد فشار خون شود.
مصرف خارخاسک در دوران بارداری احتمالاً ناایمن است. تحقیقات حیوانی نشان می دهد که تریبولوس ممکن است به رشد جنین آسیب برساند.
اطلاعات قابل اعتماد کافی برای دانستن اینکه آیا خارخاسک برای استفاده در دوران شیردهی بی خطر است یا خیر، وجود ندارد.
جراحی: خارخاسک ممکن است بر سطح قند خون و فشار خون تأثیر بگذارد. این ممکن است در کنترل قند خون و فشار خون در حین و بعد از جراحی اختلال ایجاد کند. حداقل ۲ هفته قبل از جراحی برنامه ریزی شده استفاده از خارخاسک را متوقف کنید.
ترکیبات شیمایی گیاه خارخاسک شامل رزین، تانن، روغن ثابت، آلکالوئی، پلی فنل ها و مواد معدنی شامل کلسیم، فسفر، آهن، سدیم، پتاسیم، گوگرد، ازت، کلر می باشد. پنج نوع ماده گلیکوزیدی نیز دارد که همه آنها دارای گلوکز می باشد و علاوه بر گلوکز قند های رامنوز ، آرابینوز را هم شامل می شود.
وجود ساپونین استروئیدی با ساختمان شیمیایی اسپیروستال و فورستانول بیس گلیکوزید در اندام هوایی گیاه به اثبات رسیده است. ساپونین های شناخته شده عبارتند از: تیگوژنین، دایوزژنین، ژیتوژنین، نئوژیتوژنین، کلروژنین، هکوژنین که طی تحقیقاتی متعددی شناسایی شده اند.
به طور کلی این گیاه منبع خوبی برای تهیه دایوزژنین دانسته شده، چون حاوی %۰/۲ دایوزژنین می باشد. از دیگر ترکیبات ساپونین استروئیدی، ساپونین تری استروزید F است که به همراه ترکیبات پروتودیوسینی و پروتوگراسیلینی در میوه گیاه یافت می شود.
برگ و ساقه گیاه علاوه بر مواد رزینی حاوی ساپونین استروئید هایی با آگلیکونهای دایوزژنین ، روسکوژنین و هکوژنین است. در ریشه علاوه بر ۲۲ نوع اسید آمینه شناخته شده، بخش ساپوژنینی شامل روسکوژنین، هکوژنین و نئوتیگوژنین می باشد.
از گلهای خارخاسک توانسته اند کامفرول-۳-o-بتا-D-گلوکوپیرانوزید (تریبولوزید) را جدا وشناسایی نمایند. همچنین استرول گیاهی شامل استیگماسترول، کامپسترول و بتاسیتوسترول در قسمت های گلهای گیاه خارخاسک شناسایی شده است.
میوه خارخاسک حاوی ۲۵ فلاونوئید است که آگلیکون آنها به طور عمده شامل کوئرستین، کامفرول و کلاونول می باشد. مطالعات بیشتر روی میوه های خارخاسک باعث جداسازی شش ساپونین فوروستانول شده است و از قند هایی که در اثر هیدرولیز اسیدی این مواد ایجاد می شوند، گلوکز و گالاکتوز شناسایی شده است. میوه خارخاسک افزون بر این حاوی آلکالوئید های هارمین و هارمان می باشد.
در اندامهای خارجی گیاه مقادیر دایوزژنین %۰/۳۵، زیتوژنین %۰/۱۱ و کلروژنین %۰/۱۷ اندازه گیری شده است. این گیاه در کل حاوی %۰/۲ دایوزژنین می باشد که منبع خبی برای تهیه هورمونهای استروئیدی در مقیاس صنعتی محسوب می شود. ( فارماکوپه گیاهی ایران )
کاربرد
خارخاسک احتمالا برای موارد زیر موثر می باشد:
مشکلات جنسی که مانع از رضایت در طول فعالیت جنسی می شود: مصرف خوراکی خارخاسک می تواند تجربه جنسی را در زنانی که اختلال عملکرد جنسی یا میل جنسی پایین دارند، بهبود بخشد. همچنین مصرف خوراکی خارخاسک می تواند رضایت جنسی را در مردان با میل جنسی کم بهبود بخشد.
خارخاسک احتمالاً برای مورد زیر موثر نمی باشد:
عملکرد ورزشی: به نظر نمی رسد مصرف خوراکی خارخاسک به تنهایی یا با سایر گیاهان و مکمل ها، ترکیب بدن یا عملکرد ورزشی را در ورزشکاران افزایش دهد.
دوزینگ
Adults (18 Years and Older)
۸۵ to 250 mg of 40% furostanol saponins extract in three divided doses with meals has been used. For exercise performance enhancement, 3.21 mg/kg of tribulus for eight weeks has been used.
Children (Younger than 18 Years)
There is insufficient evidence to recommend a dose for tribulus in children.
عوارض جانبی
- مصرف خوراکی:
هنگامی که خارخاسک در دوزهای ۱۵۰۰-۷۵۰ میلی گرم روزانه تا ۹۰ روز مصرف شود، احتمالاً برای اکثر افراد بی خطر است. عوارض جانبی معمولاً خفیف و غیر معمول هستند، اما ممکن است شامل درد معده، گرفتگی عضلات و اسهال باشند. اطلاعات قابل اعتماد کافی در دسترس نیست تا بدانیم آیا خارخاسک برای بیش از ۹۰ روز بی خطر است یا نه.
تداخلات دارویی
تداخلات متوسط:
- لیتیوم: مصرف خارخاسک ممکن است میزان دفع لیتیوم از بدن را کاهش دهد. این امر می تواند میزان لیتیوم را در بدن افزایش دهد و منجر به عوارض جانبی جدی شود.
- داروهای ضد دیابت: خارخاسک ممکن است سطح قند خون را کاهش دهد. مصرف خارخاسک همراه با داروهای دیابت ممکن است باعث کاهش بیش از حد قند خون شود.
- داروهای ضد فشار خون: خارخاسک ممکن است فشار خون را کاهش دهد. مصرف خارخاسک همراه با داروهایی ضد فشارخون، ممکن است باعث کاهش بیش از حد فشار خون شود.
بارداری
مصرف خارخاسک در دوران بارداری احتمالاً ناایمن است. تحقیقات حیوانی نشان می دهد که تریبولوس ممکن است به رشد جنین آسیب برساند.
شیردهی
اطلاعات قابل اعتماد کافی برای دانستن اینکه آیا خارخاسک برای استفاده در دوران شیردهی بی خطر است یا خیر، وجود ندارد.
احتیاط و منع مصرف
جراحی: خارخاسک ممکن است بر سطح قند خون و فشار خون تأثیر بگذارد. این ممکن است در کنترل قند خون و فشار خون در حین و بعد از جراحی اختلال ایجاد کند. حداقل ۲ هفته قبل از جراحی برنامه ریزی شده استفاده از خارخاسک را متوقف کنید.
مواد موثره
ترکیبات شیمایی گیاه خارخاسک شامل رزین، تانن، روغن ثابت، آلکالوئی، پلی فنل ها و مواد معدنی شامل کلسیم، فسفر، آهن، سدیم، پتاسیم، گوگرد، ازت، کلر می باشد. پنج نوع ماده گلیکوزیدی نیز دارد که همه آنها دارای گلوکز می باشد و علاوه بر گلوکز قند های رامنوز ، آرابینوز را هم شامل می شود.
وجود ساپونین استروئیدی با ساختمان شیمیایی اسپیروستال و فورستانول بیس گلیکوزید در اندام هوایی گیاه به اثبات رسیده است. ساپونین های شناخته شده عبارتند از: تیگوژنین، دایوزژنین، ژیتوژنین، نئوژیتوژنین، کلروژنین، هکوژنین که طی تحقیقاتی متعددی شناسایی شده اند.
به طور کلی این گیاه منبع خوبی برای تهیه دایوزژنین دانسته شده، چون حاوی %۰/۲ دایوزژنین می باشد. از دیگر ترکیبات ساپونین استروئیدی، ساپونین تری استروزید F است که به همراه ترکیبات پروتودیوسینی و پروتوگراسیلینی در میوه گیاه یافت می شود.
برگ و ساقه گیاه علاوه بر مواد رزینی حاوی ساپونین استروئید هایی با آگلیکونهای دایوزژنین ، روسکوژنین و هکوژنین است. در ریشه علاوه بر ۲۲ نوع اسید آمینه شناخته شده، بخش ساپوژنینی شامل روسکوژنین، هکوژنین و نئوتیگوژنین می باشد.
از گلهای خارخاسک توانسته اند کامفرول-۳-o-بتا-D-گلوکوپیرانوزید (تریبولوزید) را جدا وشناسایی نمایند. همچنین استرول گیاهی شامل استیگماسترول، کامپسترول و بتاسیتوسترول در قسمت های گلهای گیاه خارخاسک شناسایی شده است.
میوه خارخاسک حاوی ۲۵ فلاونوئید است که آگلیکون آنها به طور عمده شامل کوئرستین، کامفرول و کلاونول می باشد. مطالعات بیشتر روی میوه های خارخاسک باعث جداسازی شش ساپونین فوروستانول شده است و از قند هایی که در اثر هیدرولیز اسیدی این مواد ایجاد می شوند، گلوکز و گالاکتوز شناسایی شده است. میوه خارخاسک افزون بر این حاوی آلکالوئید های هارمین و هارمان می باشد.
در اندامهای خارجی گیاه مقادیر دایوزژنین %۰/۳۵، زیتوژنین %۰/۱۱ و کلروژنین %۰/۱۷ اندازه گیری شده است. این گیاه در کل حاوی %۰/۲ دایوزژنین می باشد که منبع خبی برای تهیه هورمونهای استروئیدی در مقیاس صنعتی محسوب می شود. ( فارماکوپه گیاهی ایران )
چرخهٔ زندگی: گیاه علفی، یکساله
ساقه: خوابیده، با انشعابات گسترده، پوشیده از تارهای ظریف ابریشمی
برگها: متقابل، غالباً نامساوی، مرکب از برگچههای کوچک (۶–۳ زوج)، دارای زائدهٔ نوکتیز و پوشیده از تار در زیر برگ
گلها: کوچک، زردرنگ، منفرد، شامل ۵ کاسبرگ، ۵ گلبرگ، ۱۰ پرچم (۵ پرچم چسبیده به دیسک، ۵ تای دیگر کوتاهتر و دارای غده در قاعده)
تخمدان: دارای ۵ خانه، خامه ساده، کلاله ۵ شاخه
میوه: شیزوکارپ ناشکوفا، شامل ۵ مریکاری جداشونده، سطح بیرونی خاردار
این گیاه پراکندگی وسیعی در نواحی مختلف کره زمین دارد؛ بهطوریکه میتوان آن را در اغلب مناطق دنیا مشاهده نمود. در ایران، محل رویش آن در بیشتر نواحی خشک شمال کشور، اطراف تهران، کرج، قم، آذربایجان، خراسان، شاهرود (بسطام)، بین دامغان و سبزوار، و همچنین در فارس، بخش مرکزی اصفهان، شوراب نزدیک اصفهان، سیستان و بلوچستان، بندرعباس و کرمان گزارش شده است.
پراکندگی جهانی این گیاه نیز شامل کشورهای افغانستان، آفریقا (صحرا، چاد، نیجریه، سومالی)، عراق، عربستان، هند، آناتولی، صحرای سینا و ماداگاسکار میشود. افزون بر این، در چین، استرالیا و برخی نواحی معتدل نیز رویش دارد.
پودر میوه و گیاه خارخاسک به رنگ سبز روشن است و دارای ویژگیهای میکروسکوپی زیر میباشد:
- الف) بخشی از بافتهای پارانشیم میوه که فیبرها در جهات مخالف بر روی آنها مشخص است.
- ب) تعدادی از سلولهای سنگی مربوط به اپیکارپ میوه
- ج) تعدادی از ماکروسکلریدهای اپیکارپ میوه
- د) فیبر
- هـ) پارانشیم اندوکارپ میوه
ندارد.
توصیف گیاه شناسی
گیاه Tribulus terrestris گیاهی است علفی ، یک ساله ، دارای ساقه های خوابیده با انشعابات گسترده بر سطح خاک و پوشیده از تار که برگ و ساقه های جوان آن را تارهای ظریف ابریشمی می پوشاند. برگهای آن متقابل غالبا نامساوی و مرکب از برگچه های کوچک و ریزی میباشد که به تعداد ۳-۶ زوج در طرفین دمبرگ اصلی جای دارند. زائده واقع در زیر برگ آن دارای ظاهری نوک تیز و پوشیده از تار است. گلها زرد کوچک ، منفرد، دارای ۵ کاسبرگ و ۵ گلبرگ و ۱۰ پرچم است که بندرت ۵ عدد آنها به پایین دیسک چسبیده اند و ۵ تای دیگر متناوب با گلبرگها و از سایرین کوتاهتر و در قاعده دارای یک غده کوچک اند.تخمدان دارای ۵ خانه ، خامه ساده ، کلاله ۵ شاخه ، میوه به شکل مجموعه ای قابه دار (شیزوکارب) ناشکوفا که در موقع رسیدن قسمتهای پنجگانه آن (مریکاریها) از هم جدا و پراکنده میشوند ، هر یک از این قسمتهای پنجگانه در سطح بیرونی خاردار است.
پراکنش جغرافیایی
این گیاه پراکندگی وسیعی در نواحی مختلف کره زمین دارد . به طوری که میتوان آن را در غالب نواحی دنیا مشاهده نمود. در ایران محل رویش آن در غالب نواحی خشک شمال ایران ، اطراف تهران ، کرج، قم ، آذربایجان ، خراسان ، شاهرود ( بسطام) ، بین دامغان و سبزوار و در فارس ، بخش مرکزی اصفهان ، شوراب نزدیک اصفهان ، سیستان و بلوچستان ، بندر عباس و کرمان میباشد.
پراکندگی گیاه در جهان شامل افغانستان ، افریقا، صحرا، چاد ، نیجریه ، سومالی ، عراق ، عربستان ، هند ، آناتولی ، صحرای سینا و ماداگاسکار میباشد. افزون بر این در چین استرالیا و همچنین در نواحی معتدل نیز می روید.
مشخصات میکروسکوپی
پودر میوه و گیاه خارخاسک به رنگ سبز روشن و دارای ویژگیهای میکروسکپی زیر است :
الف ) بخشی از بافتهای پارانشیم میوه که فیبرها در جهات مخالف روی آنها مشخص میباشد
ب ) تعدادی از سلولهای سنگی مربوط به اپیکارپ میوه
ج ) تعدادی از ماکروسکلریدهای اپیکارپ میوه
د ) فیبر
ه ) پارانشیم اندوکارپ میوه
گیاه جایگزین و تقلب
ندارد
محصولات دارویی حاوی خارخاسک
کلیه حقوق مادی و معنوی وب سایت و اپلیکیشن فیتانو متعلق به دانشگاه علوم پزشکی اصفهان می باشد و هر گونه کپی برداری از محتوا و طرح های این وبسایت پیگرد قانونی دارد.
پنل کاربری
ورود
دانلود اپلیکیشن











